Archiv für April, 2007

Zirengge (Neereder Kompendium, Doil 3)

April 21, 2007

Grad bin ich bei meim Nochber gegenüwwer an seim blühende Zirenggebusch im Vorgarde vorbei gloffe un heb e scheene Nas voll griegt. Do hewwe mer denkt, „Zirengge“ isch oigentlich a e Wörtle, wo mer in des Kompendium ufnemme könnt. Ich woiß net, ob mer des wo annerscht a kennt, awer in Neered isch so en Busch odder zwoi (’s gebt se jo in unnerschiedliche Farwe) in fascht jedem Vorgarde gschdanne. Do hat mer sich dann um die Johreszeit scheene Schdreiß für d’ Schdubb (heit hoißts „Wohnzimmer“ odder „Livingroom“) runner schneide könne.

Un jetzt seid ihr bschdimmt alle schon gschbannt, was des wohl sei soll. Awer ’s isch ganz oifach: „Zirengge„, so hat mer früher in Neered zum Flieder gsagt. Wahrscheinlich nach der ladeinische Bezoichnung für Flieder (syringa vulgaris). Ob mer des awer als Indiz defür werte kann, dass die Leit in Neeret früher alle Ladein könnt hen, woiß e net. Awer es lasst zumindescht hoffe, dass es bei uns in Neered koi „Pisa“- Probleme gibt.

So, des war’s widder für heit.

Adschee bis zum nägschde mol sagt eich

de Roland

asse … (Neereder Kompendium, Doil 2)

April 16, 2007

Des isch e Wörtle, des schteht oigentlich nie elloi. Des isch e Neereder Vorsilb un bedeit so viel wie dodahl, odder komblett, odder vollschdändich.

Beischbiel gefällich?

Als kloiner Bu –ich war noch in de Kinnerschul- heb ich mol Gelbsucht ghatt un heb sechs Woche im Bett bleiwe misse. Dezu hewe immer in so griene Fläschlen Meerwasser zu trinke griegt, awer froget me net, for was des gut gwest sei soll. Uf jeden Fall hat mei Mudder domols, wo d Schweschder Erika komme isch, zu ere gsagt: Gugg der mol den Kerl a, der isch jo assegehl.

Die Schweschder Erika, um des noch zu erkläre, war e Diakonisse-Schweschder un isch uf Hausbsuch zu de kranke Leit komme, wenn mer Mitglied war im Krankepflegeveroi. Des isch a scho widder e Weile her. Domols sin als d Leit a noch ohne Doktor gschdorwe.

 

Weitere Beischbiele for die Verwendung von „asse …“:

  • Der Himmel isch heit widder assegrau.
  • Hat der die Grombier doch asseganz nunner gschluckt.

Wenn der üwerleget, fallt eich dodezu bschdimmt a selwer noch ebbes ei.

Ich sag für heit uf jeden Fall widder

Adschee :-)

anneweg (Neereder Kompendium, Doil 1)

April 6, 2007

Dann fange mer mol mit dem schöne Wörtle „anneweg“ unser Kompendium a. Was des bedeutet, isch gar net so oifach zu erkläre, awer ich will’s anneweg versuche. So, un do hemmers schon: „Ich woiß net, ob mein Versuch gelinge werd, awer ich versuch’s trotzdem.“ Sehnder, un des hoißt „anneweg“. Entgege oigentlich besserem Wisse, awer mit eme Fünkele Hoffnung im Hinnerkopf.

Ich hoff, dass eich des als Erklärung ausroicht. Wann net, könne der mer jo schreiwe, was dir devo haldet. Ihr wisset zwar net, ob ich druf eigeh, awer ihr könnts jo mol anneweg browiere ;-)

e schwieriche Uffgab’

April 4, 2007

Am letschde Sonndag nach em Frühschobbe sin mer noch e bissle zsammegsesse, hen de Vormiddag noch emol Revue passiere lasse un a en Blick in d Zukunft gworfe. Dodebei isch mir bewusst worre, dass mir in Neeret, selbscht wenn mer koi Hochdeitsch schwetze, immer wenicher von denne alde Wörder un Begriffe verwende, wie se unser Vorvädder als noch im Gebrauch ghatt hen. Ich moin jetzt net, dass mer die ubedingt künschdlich am Lewe halde sollt, e Schbroch entwiggeld sich jo a schtändich weider, awer mer sollt se zumindescht kenne un dann dät mer se jo vielleicht als a – wann’s basst – verwende.

Unser Mudder, wo in derre Hisicht a noch viel gwüsst hat, könne mer jo jetzt loide nemme froge, des isch rum. Awer des was mer selwer noch wisse, un do moin ich a eich, wo des jetzt lese, ghört oigentlich ufgschriwwe, bevor s a noch weg isch.

Zu dem Zweck will ich versuche e Neereder Wörterbuch, sozusage des Neereder Kompendium, ufzubaue. Noch un noch solle do alle Begriffe, wo mir -odder eich- noch eifalle mit de entschbrechende Erklärung dezu neigschriwwe werre.

Also, wenn der was wisset, wo do noch net drin schteht, un des isch im Moment ziemlich oifach, saged mers odder schreiwed mers un nort kommts nei. Üwer die richdich Schreibweis kammer als durchaus diskudiere.

Zum Schluss wille eich noch e kloines Gedichtle dezu setze, wo mer de Martin zur Veröffentlichung üwerlasse hat. Des isch en Ausblick uf sein Pfingschturlaub in Idalje:

Träume

Beim Aldo hewe e Eisgugg kaaft

drei Bolle Eis ware drin.

Ich schleck Schoglad, Vanill un Nuß

un fang bei dem Gschmack a zu träume.

Ich träum von Idalie, Sonne, Meer un Schtrand

un vergess die ganze Welt um mich.

Des Träume isch hald grad so schee.

Doch oins des ärgert me wie verriggt:

Die Eisflegge uff meinere Hos,

weil e vor lauder träume

’s schlegge vergesse heb.

© Martin Bruchmann 2007

So, un jetzt schenieret eich net un schigget mer eier Neereder Wörter.

Adschee

Intensive „Begegnunge“ im kloine Rahme

April 2, 2007

Des war schon fascht ein konschpirativer Treff, unser letschder Mundart-Frühschobbe in de „Trauwe“. Debei hat uns d Renate extra im Saal ausreichend Plätz für den erwardede „Aschturm“ gricht ghatt. De Schturm hat sich dann am Gegesatz zu de Vorhersag doch net als so kräfdich erwiese. ’s war lediglich e laue Frühjohrsbrise, die uns bei schtrahlendem Sonneschei ganze 9 (in Worten: neun) intressierte Zuhörer in unsern Frühschobbesaal gweht hat.

Schade drum, vor allem, weil mir im Wolfgang Müller einen hochkarädiche Mundartautor als Gascht ghatt hen, der (wie newebei bemerkt mir von de Alt-Neereder Schul a) uf jeden Fall einen höhere Zuschbruch aus de Bevölkerung verdient ghatt hätt.

An was hats glege? Zu wenich Werbung? Zu viel Verlockung für d Leut, nach dem ganze vorausgangene Sauwedder bei dem erschde schöne Frühlingsdag ins Freie zu geh? Zu viel annere Veraschdaldunge wie z.B. de Töpfermarkt um d Badnerlandhall? Odder war’s des Datum, dass d Leut gmoint hen, ’s wär en Aprilscherz?

Mir wisses net. Vielleicht war’s jo von allem e bissle was.

Mir hen uns uf jeden Fall net verdrieße lasse un hen denne paar wo do ware, annerthalb Schdunn lang beschde Mundart-Unnerhaldung (mit entschbrechender musikalischer Akzenduierung) gebode, so dass von denne, wo do ware, koiner sei Komme bereut hat.

Un für die Annere muss mer halt sare: „Bech ghatt!“

Awer mir gewe net uf un kämpfe weider für unser Mudderschbrooch un gehn devo aus, dass mer beim nägschde Mol vielleicht widder für e paar meh Leut schwätze könne, wie de Schnawwl gwachse isch.

Un des wär dann, wenn sich zwischedurch nix meh duht, de vierzehnde Juli (14.07.2007). Do hat uns nämlich de Neereder Ceh-Vim (CVJM) eiglade, newerem Freizeitzentrum eine „Kaschdanie-Lesung“ im Freie unner de alde Kaschdanie-Beem abzuhalde. Werscht un Schteaks vom Grill, Bier vom Fass un annere Getränke werds a dezu gewe.

Adschee bis dort na sagt eich

de Roland