Archiv für 'Kompendium'Kategorie

Korgle un schorgle (Neereder Kompendium, Doil 28)

Oktober 20, 2009

Weils scho so lang nix meh fürs Kompendium gewe hat, schdelle eich heit glei zwoi neie Wörtlen vor: „Korgle“ und „schorgle“. Die klinge ähnlich un irgendwie hen se schon a ebbes mit’nanner zu duh, wobei „schorgle“ e akdive Bedoilichung von ebber braucht, während en Gegeschdand (odder sonscht ebbes) a von elloi „korgle“ kann. Des hoißt: net ganz von elloi, irgend en äußerer Ei’fluss werd do a beneedicht. Wenn mer zum Beischbiel em Eikaafe war un den ganze Kloigruscht wo mer kaaft hat grad mol widder so en de Kofferraum vom Audo nei hat, weil mer koi Eikaafsdasch debei ghatt hat un die Blaschdichgugge doch immer so deier sin, nort kanns bassiere, je nachdem was mer for en Fahrschdil hat, dass des ganze Zeigs em Kofferraum umenanner korgelt. Odder wenns beim Schdammdisch mol widder schbot un frehlich war, kanns oim a bassiere, dass mer schbäter dehoim evendwell sogar noch ausem Nescht naus korgelt.

(Do fallt mer grad der Witz ei, wo sich zwoi Fraue üwer ihre Männer unnerhalde. Sagt die Oind: „Also mit meim Mann, des isch u‘möglich, wenn der b’soffe isch fallder immer aus de Roll. Sagt die Anner: „Ich woiß net, bei meim ischs grad umgekehrt. Wenn der b‘soffe isch, rollder immer aus de Fall.“).

Soviel zum korgle. Des „Schorgle“ bedeit, dass mer akdiv ebbes macht mit ebbes. Schorgle kammer alles Meegliche. Merwele zum Beischbiel, odder en Balle („schorgel mol die Gwetsch riwwer“), manche duhn sogar midem Werfel en Sechser schorgle, dassdse beim „Mensch-ärgre-dich-nicht“ ihren Gegeschbieler nausschmeiße könne, was oim nadierlich dann immer saumäßich loid duht, awer so isch halt des Schbiel.

Also wo der eich garandierd net ärjere müssd, isch wenn der zu unsere Lesunge kommet. Zum Beischbiel am 31. Okdower (Hällo Wien) im Eggschdoiner Gockel odder an unserm Mundart-Owed am 14. November in Neeret im Gemoindehaus. Des kanne eich bloß wärmschdens empfehle un hoff, dass e möglichscht viele von eich entwedder do odder dort begrieße kann. Zum Lache gebts uf jeden Fall ebbes, ihr müsst jo net grad vor Lache ufem Bodde rumkorgle, mir grieges a so mit, wenns eich gfallt.

Also dann, bis dort na, mer sieht sich.

En scheener Gruß

vom Roland  :-)

Schdrupfer, schdrupfich (Neereder Kompendium, Doil 27)

Juli 13, 2009

Der Schdrupfer, des isch e Inschdrument, wo frieher viel von de Hausfraue verwendt worre isch, wenn zum Beischbiel Samschdags de Fußbodde ufgwischt worre isch (mideme Butzlumbe unnerum drumrum) odder s Gräwele gfegt worre isch (ohne Butzlumbe).

Manchmol, so isch mers unner dem „Schwiegel der Versiegenhoit“ bericht‘ worre, soll als a die oind odder anner Hausfraa schbät oweds (odder frühmorjeds) midem Schdrupfer in de Hand hinner de Hausdier parat gschdanne sei un uf ihren Eh’gmahl gwarde hawwe, bis der von de Singschdunn odder me anner gsellschaftlich-kuldurelle „Iwent“ hoimzus gschdolbert isch. Un wie er dann froh war, dasser noch s Schlisselloch gfunne ghatt hat, zack! ischer a scho midem Schdrupfer gedachdelt worre, dasser alle Engel em Himmel singe ghört hat. Awer des war net s oinzich, was er ghört hat. „Du Dagdieb, du schdrupficher“, hats dann als ghoiße, „kannschen du net hoimgeh wanns Zeit isch wie die annere a?“

Un do hats a nix gnutzt wanner dann oiner uf vergesslich gmacht hat un gmoint hat: „Ich heb doch halt nemmeh gwisst, solle zwoi Bier trinke un em Zehne hoim komme, odder zehn Bier trinke un em Zwoi hoimkomme“. Un scho isch widder de Schdrupfer in Aktion gedredde.

So war des als gwest. Heitzdags kommt jo so ebbes nemmeh vor, weil die heidiche Hausfraue gar nemmeh wisse, was en Schdrupfer isch (geschweige denn en Debbichbatscher, der wo als ersatzweis herangezoge worre isch, wenn de Schdrupfer aus irgend eme Grund net eisatzberoit war) un d Gräwele werre a scho lang nemmeh gfegt.

Ach ja, un schdrupfich, des klingt zwar so ähnlich wie Schdrupfer, isch awer ebbes ganz annerschts (Schdrupfer = hochdeitsch „Schrubber“, schdrupfich = hochdeitsch ungekämmt; so a la „komm, jetzt mach de Babbe net schdrupfich“)

Adschee bis zum nägschde mol

un bleiwet sauwer

sagt de Roland :-)

Wergle (Neereder Kompendium, Doil 26)

Mai 4, 2009

Liewe Leit,

heit hewe mol widder e Wörtle für eich rausgsucht, do seh e schon vor mer, wie manche d Schdirn in Runzle lege un üwerlege, was des bedeide könnt.

Des liggt  vielleicht a do dra, dass mer „wergle“ oigentlich net grad so sagt. Do ghört in de Regel immer noch ebbes vornedra dezu. Zum Beischbiel „her un na“. Weil, des kann der bassiere –denket grad emol an Weihnachde- wenn mer gut un reichlich gesse hat mit ere entschbrechende Menge an goischdiche Flüssichkoide dezu un dann noch garniert mid eme halwe Pfunn Weihnachtsbrödle, dass mer net schloofe kann un sich die halb Nacht em Bett her un na wergelt weil mer Sodbrenne griegthat. Odder früher, wenn’s emol Sonndagmiddags e Schdück Brode gewe hat von some verliebte Ochs (des Floisch war dann „voller Sehnen“), do hen mir als Kinner oft fascht schdunnelang des Floischschdick im Mund rum un num gwergelt, bis mers dann helinge en de Hossedasch „entsorge“ könnt hat. So sagt mer dann a, wenn’s en de „gut-bürgerliche“ Wertschaft e große Portion zum Esse gebt, wo schiergar net zu schaffe isch: „Liewer de Mare verrenke, wie em Wert was schenke“ un dann wergelt mers halt in Gott’s Name nunner (dass mer dann hinnenooch noch en Obschdler zum Verdaue braucht, isch en a’gnehmer Newe-Effekt).

Un wenn der eich den Tegschd jetzt uf e Blatt Babier ausdrucket, könne ders zsammewergle un in de Babierkorb schmeiße.

E scheene Woch wünscht eich

de Roland

Oidärmlich (Neereder Kompendium, Doil 25)

April 14, 2009

So, jetzt isch d Oschdere a scho widder rum un d Oier hoffentlich alle gfunne. Net dass mer dann em Juli odder Auguscht noch e paar so vergessene „Leg-Oier“ hinnerm Schessloh findt. Obwohl, desjohr hat mer jo d Oier gut em Freie verschdeggle könne, des Wetter war so richdich, wie mer sichs an Oschdere vorschdellt un erhofft. Ja, un des eigangs war koin Schreibfehler, so sagt mer in Neeret, „die Oschdere“. Warum woiß e net, awer um des geht’s a gar net heit.

Des Wörtle wo ich eich heit vorschdell, hat mit de Oschdere oigentlich nix zu duh, wenn a e „oi“ drin vorkommt. „Oidärmlich“ ischs üwer die Feierdäg hoffentlich net zugange, weil „oidärmlich“ (widder so e Wort, wo mer im Hochdeitsche gar net woiß, was es bedeide soll – „eindärmlich“ odder „eidärmlich“ macht alles zwoi net viel her), also wie gsagt „oidärmlich“, des isch e armseliche Gschicht. Wie gwellt un net könnt, wenn der verschdehnt wasse moin. Ob des mit dem was zu duh hat, wemmer von oim sagt wo so lommelich doherkommt: „der hat a koin Darm em Ranze“ woiße net. Awer „koin Darm“, des wär jo noch wennicher wie „oin Darm“. Vielleicht isch jo a en annerer Darm gmoint, wie zum Beischbiel beim „Schandarm“. Also üwerlegets eich, un wenn der ebbes wisset, wär ich for e entschbrechende Ufklärung dankbar.

So, un dass eich des alles net zu oidärmlich vorkomme isch, hofft

de Roland :-)

Käfderle (Neereder Kompendium, Doil 24)

Dezember 22, 2008

Wie verschbroche erklär ich eich heit, was des isch, e Käfderle. Des hats frieher oigentlich in jedem Haus gewwe (un gebts wahrscheints a heit noch). Des Käfderle, des isch so e kloins Abschdellkämmerle, wo de ganze Gruscht drin ufghowe worre isch, wo mer als a gebraucht hat, den mer awer net ubedingt for die Allgemoinhoit zur Schau schdelle gwellt hat. Do isch zum Beischbiel de Besse drin gschdanne un de Schdrupfer mitsamt em Butzlombe, wo samschdags immer de Bodde nass ufgwischt worre isch. ’s Handbessele un d Dreckschaufel ware a do drin. Em Großvadder sei Schaffschorz isch drin ghange un’s Rejekehp, wemmers grad net braucht hat. Vorrät hat mer je nochdem als a do drin ghat: Schdroisalz em Winder, Fliejefänger em Sommer (die babbiche Klebschdroife, wo von de Deck runnerghange sin, dass d Mugge dra babbe bleiwe) un so Zeigs. Lewensmiddel net, ehnder ’s Gegedoil: Abortbabier -schbäter, wo mer von dem Zeidungsbabier abkomme gwest isch. For uns Kinner war domols ganz wichdich der oinde Hooge hinner de Dier newer em Großvadder seim Schorz, weil do unser Merwele-Säckle dra ghange isch.
Naja, un mittlerweile hen mer durch em Boris Becker sei Abenteuer g’lernt, dass es a in große Luxus-Hotels e Käfderle gibt un dass mer do sogar noch Platz for allerhand Tätichkoide drin hat. Wie halt des alde Schbrichwort sagt: Raum isch in der kleinschten Hütte!“
Jetzt hoff ich, dass dir Weihnachde, das Fescht der Liebe, net im Käfderle verbringe misset, sondern dass der schee „im Kreise eurer Lieben“ feiere könnet. Un des vergrumpfelde Gschenkbabier vom Auspacke könne der jo solang em Käfderle „zwischelagere“, bis dass noch Neijohr d Müllabfuhr widder kommt.

Frohe Feierdäg für eich alle von de „Alt-Neereder Schul“
wünsche de Roland, de Karlheinz, de Martin un de Simon.

Schdiwich (Neereder Kompendium, Doil 23)

November 20, 2008

Liewe Leit, heit hewe mol widder e ganz alts Neereder Werdle for eich, wo unser dreier Leser, de Norbert Weschdefelder ausgrawe hat (odder wo em halt noch eigfalle isch von früher) – Dankschee Norbert!

Schdiwich“ isch koin Schreibfehler wo eventuell schdaawich hätt hoiße solle. Noi, des isch ebbes annerschts.

Wenn d Mudder zum gemoinsame Familie-Esse bei verschiedene Feschd-Däg als Grombierekuggle gmacht hat (wo übrichens oiner mol behaupt hawe soll: I grieg bloß dreißich Schdick un die annere derfe esse, bisdse satt sin’) nord hatse e Rieseschissel voll uf de Disch gschdellt un des isch en „Schdiwich“ gwest. Also net de Disch, sondern die Mordsschissel voll Zeigs. So, jetzt wisse der des a.

Un so en „Schdiwich“ hen mir jetzt noch do, wo mer unners Volk bringe möchde. Des isch awer nix zum Esse sondern zum Lese: Unser neuer Kolenner für zwoidausedneun isch do, ganz toll gmacht sogar mit Schbiralhefdung, dass mer die alde Blädder nemme abreiße muss sondern bloß noch umglabbe braucht. Koschde duder Siwwefuffzich un dir grieget en bei mir, beim Martin odder beim Karlheinz.

Jetzt noch e kloins Novembergedicht, wo mer dann am Samschdag lese kann:

November

Newwel, Niesel, Nacht am Dag

Froscht un‘ kalde Händ‘.

Wer liewer Sonn‘ un‘ Wärme mag

Der isch jetzt bal‘ am End‘.

Rege‘ wäscht die Obschtbeem kahl

bletzlich, iwer Nacht.

Ufem Komposcht verdämmert fahl

d’ Okdowerfarwepracht.

Em Fußgänger-Schberrgebiet

De letscht Vorweihnachts-Schondag.

Dunkelhoit ziegt oim dorch‘s G‘mied:

Morje isch Dodesonndag!


Des war’s for heit. ’s nägscht mol gebts widder ebbes Adventliches.

Adschee sagt

de Roland

Vermeewld (Neereder Kompendium, Doil 22)

Juni 24, 2008

Wenn mer des Wörtle „vermeewld“ ins Hochdeitsche üwersetze will, dann könnt des vieelleicht „vermöbelt“ hoiße, awer des treffds net so ganz. Unner „vermöbelt“ schdellt mer sich beischbielsweis e Wohnung vor, wo so vollgschdellt isch, dass mer sich dren net riehre kann. Wenn de Neereder sagt „vermeewld“ moinder ebbes ganz annerschts. So wie am Sonndag owed, wo mer bei dem scheene Wedder noch gmiedlich drauße ghoggt sin em Biergarde beim Idaljener. Dodebei hemmer uns drüwer unnerhalde, wie die Russe bei de EM im Verdelfinale die Holländer vermeewld hen. Selle hen en dem Schbiel nämlich ganz schee verrosst, was so viel hoißt wie sie hen oine uff d Kapp griegt. Des isch „vermeewld“ im Neereder Schbrochgebrauch. Beim Zahle isch dann de Mario fascht net beikomme, weil er drin vor de Großleinwand zugugge wollt, wie die Idaljener die Schbanier vermeeble. Un wie des ausgange isch wisse mer jo inzwische a.

Am annere Morje hewe dann feschdgschdellt, dassdse mich an dem Owed a ganz schee vermeewld hen. Die Schnooge nämlich. Iwerahl an de Ärm un de Fieß hasch die rode Blatscher gsehe un gjuckt hats wie bleed. Un des isch a vermeewld. Alleweil hats scheints midem Schbritze net so viel gnutzt wie vor e paar Johr, wo e do sogar mol e Gedicht driwwer gschriwwe heb. Welle der’s heere? Also gut, ich schreibs do unne na. Awer laut vorlese, sonscht wirkts net.

Neereder Sommer anno zwoi

Glückliche Momende an de frische Luft.

Ufem Fahrrad ohne Helm

gmiedlich

vor sich na rolle.

Mit zärdliche Finger wiehlt

de laue Sommerwin’

em schüddere Reschthoor

un weit un broit

koi oinziche Schnoog!

Newwer mir drebbld lächelnd

mei Vanilleis-Göttin.

Was laaft?

Komm, fahre mer hinnere

en de Rheiwal’,

Liparol-Film gugge.

So, des muss for heit widder lange.

Adschee bis zum nägschde mol sagt de

Roland :-)

Schlohße (Neereder Kompendium, Doil 21)

Mai 30, 2008

Des Wörtle isch mer heit nacht ei’gfalle, wo des U’wedder gwest isch. Un „Schlohße“, des sin die Hagelkörner, wo dodebei vom Himmel runnerkomme sin. Im Vorgarde hats ausgsehe, wie wann de Winder nochemol reduhr komme wär, alles weiß. Uf de Schdrohß un uf de Dächer sin die Hagelkörner ghopft wie kloine Gummibällele, so Flummies, we mer neideitsch sagt. Die ganz Erwet von de letschde Däg war umsonscht, weil’s em Garde alles zsammegwäsche hat. Blume un Tomadesetzling, Wei’rewe un Kerschde. Alles em … Oimer.

Na ja, so isch halt die Naduhr, do kannsch nix mache, allem Klimawandel zum Bosse. Awer wenichschdens hat’s uf die Art widder e neies Wörtle gewwe for’s Kompendium.

Un des isch doch a ebbes

moint

de Roland

 

PS: Int’ressant isch übrichens en dem Zsammehang noch, dass die äldere Leit in Neeret frieher koi „schneeweiße“ Hoor ghatt hen. Bei meinere Großmudder, zum Beischbiel, do ware se „schlohßeweiß„.

PPS: Ebbes ganz annerschts:En neier Termin for e Lesung von de Alt-Neereder Schul gebt’s a widder. Am Sonndag, 21. September, veraschdalde mir e Benefiz-Lesung zugunschde vom Katholische Kinnergarde St. Heinrich und Kunigunde. Uhrzeit un die weidere Modalitäte werre noch noochg’liffert, so wie mer mit de Planung so weit sin. Gugget halt als oifach rei :-)

Winsch (Neereder Kompendium, Doil 20)

Mai 23, 2008

Hallo alle mit’nanner „zuhause an den Geräten“,

ich heb mer denkt, ’s werd emol widder Zeit für e neies Wörtle, dass a mit unserm Kompendium was weidergeht. Un zwar hoißt unser heidiches Wort „winsch“.

Des hat  awer nix mit denne gude Winsch zu duh, wo mer als am Gebortsdag odder zu de Hochzich griegt, sondern des isch e Oigeschaftswörtle un bedeit so viel wie „schief“ odder „krumm“.

Wenn zum Beischbiel e Gardedeerle so schief en de Angle hängt, dasses net zubleibt un immer widder uffgeht un debei so greggst, odder wenn mer jetzt em Garde sei Tomadeschdecke en de frisch umg’schorde Bodde neidriggt un net mit de Wasserwoog kontrolliert ob se a grad schdehn, des nennt mer „winsch“.

Manchmol hat mer als a so Dachladde odder Loischde, so Holzläddle halt, wo in sich verdreht sin, weil se net richdich glagert ware, die sin dann a „winsch“.

Ich woiß loider net, wo des Wörtle herkommt, ob des jetzt e Korzfassung isch von „windschief“, awer s kann a ebbes annerschts sei. Wenn do drauße so en Schbrachwisseschafdler hoggt, wo mer des erkläre könnt, wäre außerscht dankbar. Un wenn net, kanne a nix mache, awer die Hauptsach isch doch, dass mer woiß was es bedeit

 

moint

 

de Roland :-)

Ohrse, Oisle (Neereder Kompendium, Doil 19)

April 10, 2008

De Norbert hat mer e Lischdle gschickt mit e paar Neereder Werder, wo er moint, dass mer die mol im Kompendium erkläre könnt. Großes Dankschee, Norbert. Un ihr Annere, nemmet eich e Beischbiel :-)

 

Do uf derre Lischt schdehn oinige Sache druf zum Esse, wie zum Beischbiel „Schbunde“. Des wollde awer net grad so erkläre, do gheert oigentlich noch e Rezept dezu. Loider kanne jo unser Mudder nemmeh froge, deshalb froge eich: Hat von eich ebber so e traditionells Schbunde-Rezept, wo er mir gewwe könnt zum Ausbrowiere? U’ausbrowierde Rezepte werre grundsätzlich net veröffentlicht.

 

Komme mer awer zu unserm heidiche Wertle: Ohrse, odder Oisle, wanns nonet so groß isch. Des isch nix zum Esse. Des fallt ehnder unner die Rubrik „u’abbediddlich“. Uf hochdeitsch kennt mer’s als „Furunkel“ odder „Abszess“ odder „Eitergeschwür“.

 

Do gibt’s a noch e Gschicht dezu wo sich vor –zich Johr in Neeret mol zugetrare hat. Do hats die Ortsumgehung nonet gewwe un de ganz Verkehr isch dorch d Hauptschdrohß gedonnert. Oines Dags um d Middagszeit hat e älteres Ehepaar midme schwere Mercedes voreme Neereder Wertshaus mit oigener Schlachdung ghalte un wollt dort z’Middagesse. Sie hen sich an en leerer Disch gsetzt un d Schbeisekart schdudiert. Do hense gnunk Zeit defor ghatt, weil’s en derre Wertschaft net so schnell gange isch. Wie se noch hogge un warde, dassdsich endlich ebber um se kümmert isch de Wert mit seim bludiche Schorz aus de Worschtkiche komme, d Hemmerdärmel nuffgwigglt un üwerm bludde Arm e ganze Roih von frische Floischworschtring henge um se en de Lade zu bringe.

Wie er an denne Leit vorbei komme isch, hen se gsehe, dass er uf seim Unnerarm, so halwer unner de Worschtring, en riesiche Ohrse ghatt hat. Grad reif zum Ausdricke. Wahrscheinlich hen die net gwisst, dass des „Ohrse“ hoißt, awer Hunger hen se dann a koiner meh ghatt un sin ohne Bschdellung widder fort.

 

So, des war’s for heit. Denket an mei Schbunde-Rezept.

Adschee bis zum nägschde mol sagt

de Roland