Archiv für 'Kompendium'Kategorie

Pfuhse (Neereder Kompendium, Doil 18)

Februar 5, 2008

Heit am Fasenachts-Dienschdag gebt’s widder e bsonners scheens Neereder Wörtle for’s Kompendium: „pfuhse“.

Des kann zum Beischbiel sei, wann sich ebber üwer ebbes furchtbar uffregt un d’ Bagge ufblost, nort muss die Luft a widder raus, un dodezu duht mer „pfuhse“. Pfuhse isch quasi so e Art Luft-ablasse. Wenn mer en kapudder Fahradschlauch fligge duht, muss mer erschd emol rausfinne, wo des Löchle isch wo d’ Luft rausgeht. Do nemmsch e Wännle mit Wasser, duhsch de Schlauch uffbumbe un drückschen in des Wasser nei. Wenn dann die Schdell mit dem Löchle kommt, nort pfuhst’s un Wasserbläslen schdeige uf, fascht wie wemmer in de Bad’wann en… na ja, des kenneder eich selwer denke.

Uf jeden Fall glab ich, dass dir jetzt wissed, was „pfuhse“ bedeit’, un des isch doch a scho ebbes, odder?

Also, Adschee bis zum nägschde mol un e scheene Fasenacht noch sagt eich

de Roland :-)

Abrobbo Fasenacht: Neeret isch grad net als Fasenachtshochburg bekannt, obwohl jo en Haufe Moinzer do wohne, awer so e Art Schdrohßefasenacht hat’s als a gewe, wenn die junge Kerl von de Schbortveroi als Schlumble midem Ziegwäggele dorch de Ort gezoge sin un Ooier un Kiechle bei de Leit gebeddld hen.

Dene hemmer als Kinner ganz mudich hinnenooch g’rufe „Fasenachder, ging, ging, ging“, un wenn se sich dann rumgedreht hen, isch mer schdaabaus un hat Fersegeld gewe. So war des g’west.

Vergrumpfle (Neereder Kompendium, Doil 17)

Januar 5, 2008

Vergrumpfle kammer als Neereder alles Mögliche. Zum Beischbiel Babier. Wammer do e Bällele draus macht, wenn mer also, wie die hochdeitsche Nordlichter sare, „das Papier zusammenknüllt“, nord werds in Neret „vergrumpfeld“. Vergrumpfle kammer a d Wäsch, wenn mer se ausem Trockner holt un net ordentlich zsammelegt, awer dann gebts nadierlich en Apfiff von de Hausfrau. Un wenn mer um die Johreszeit mit Huschde un Schnupfe morjeds ausem Bett grawwld, isch als moischdens s ganz’ Leinduch vergrumpfeld, weil mer net richdich Luft griegt un sich die ganz’ Nacht her un na g’wälzt hat. Odder wenn mer so en Dag ghat hat, wo mer unner seinere Ledder-Allergie zu leide hat (Ledder-Allergie hat mer, wenn mer morjeds mit Kopfweh ufwacht, weil mer üwer Nacht vergesse hat, sei Ledderschuh auszuziege), hat mer üblicherweis’ a d Hosse zum Schloofe a’b’halde un debei die ganze Hossefieß vergrumpfeld. Do fin’sch dann koi Biegelfalt meh.

Ich hoff, ich heb eich des jetzt gscheid erkläre könne. Wenn net, kenneder eich von mir aus den Tegscht ausdrucke un des Babier vergrumpfle un in de Babierkorb schmeiße. So ebbes duhd oim manchmol a gut.

So, un jetzt lached mol e bissle un mached koi so vergrumpfelde G’sichter :-)

Adschee bis zum nägschde mol sagt eich

de Roland

(dann gebt’s a widder e Gedichtle)

Fladdiere (Neereder Kompendium, Doil 16) – un e neie CD

Dezember 11, 2007

Dag a. Wie verschbroche gebt’s jetzt erscht emol e neies Wort für unser Kompendium: „fladdiere“. Des isch e zwischemenschlich weit verbroidede Üwung. Die Männer mache’s gern bei de Fraue (vielleicht net grad bei de oigene) , die Unnergewene bei ihre Chefs un die Politiker bei de Wähler (vor de Wahle!), moischdens mit eme Hinnergedanke debei, weil mer gern was von dem odder der jeweiliche Betreffende hätt. Dann duht mer’m halt e bissle schee un gehtem um de Bart, weil mer moint, dass mer so am Beschde zu seim Ziel kommt. Un des nennt de Neereder „fladdiere“. Wenn me net alles deischt, kommt des ausem Franzeesische un mir hens wahrscheins von unsere Brieder un Schweschdere ausem Welsche (Neureut-Süd) üwernomme.

Zwoider Punkt: Unser neie CD isch ferdich un kann ab sofort bschdellt werre. Bezugsquelle unner Punkt „Lernmaterial (Hausaufgaben“). Ich find, sie isch uns widder gut g’lunge un mer kriegt schon e bissle was mit von derre Atmosphäre am 3. November im Neereder Gemoindehaus. Wie oigentlich unser Beschdrewe immer isch, hawe mer a desmol versucht, mit unsere G’schichtlen un Gedichte de Nachweis zu erbringe, dass mer sich net nur in hochdeitsch ernschthaft un mit A’schbruch ausdrücke kann, wobei nadierlich der Humor a net zu korz kommt. Des isch jo der Grundton, wo bei allene unsre Arboide dorchschimmert.

Un jetzt noch als drittes un ledschdes (for heit) e kloins Feschddags-Gedichtle:

 Wie riecht Weihnachde?

(beischbielsweis uf’m Chrischtkindles-Markt)

Bevor die Weihnachtszeit mir lowe

mache mir die „Schnupperbrowe“:

Glühwei’dunscht un Anisduft

doilt sich mit Brotworschtgruch die Luft,

dezwische riecht mer Sauerkraut,

de Knowlich meldt sich ziemlich laut

un mischt sich unners Potpurri

mit Sandelholz un Patschuli.

Orasche riecht mer intensiv,

dezu den Menschemenge-Mief

von dausend Leit mit nasse Kiddl

(fascht glaabsch, do wäscht sich bloß e Drittel).

Kerze’duft von Bienewachs,

Heringsweck un Räucherlachs,

frisches Holz un alde Lumbe,

Pfeifeduwak, Qualm von Schdumbe.

Uf oimol schdeigt en G’ruch in d’ Nas’,

grad denksch der noch: „des riecht nach Gas“

un blötzlich schblitterds, knallts un kracht,

en Feierball schdeigt hoch en d’ Nacht,

’s riecht nach vergluste Tannenoodle

un scho hört mer d’ Sirene jodle:

Alles haschdet, flucht un rennt:

Advent, Advent, die Bude brennt!

 

Des als kloine Impression vom Karlsruher Weihnachtsmarkt uf’em Europaplatz.

Adschee bis zum nägschde mol

sagt eich

de Roland :-)

Sonnewerwele (Neereder Kompendium, Doil 15)

November 20, 2007

Alleweil, wenn’s drauße widder so herbschdlich drieb isch, froit mer sich üwer jedes Zipfele, wo mer von de Sonn noch erhasche kann. Die Sonn selwer kann ich eich loider net biede, awer devor en Exkurs (fascht hädde gschriwwe: „Esskurs“) üwer „Sonnewerwele“. So sagt mer in Neeret zum Acker- odder Feldsalat, Rapunzel hoißt er als a odder in Öschdreich sogar „Vogerlsalat“. Bsonners gut hat uns der gschmeckt, wannen unser Mudder gmacht hat zu Grombierekuggle (Kartoffelklösse) – awer net bloß aus Grombiere, do war a noch Mehl mit dren, so en ähnlicher Doig wie bei de „Buweschbitzle“ (Schupfnudeln) – un en Sauerbrode odder e Gulasch mit ere scheene braune sämiche Soß, do laaft mer scho währendem Schreiwe widder s Wasser em Mund zsamme (gell, Martin!).

Bevor der jetzt alle zu gut druf send un bloß noch ans Esse denket, musse eich mit eme kloine Herbschtgedichtle glei widder runner hole:

 Herbscht

Bisses morjeds hell werd dauerts täglich länger.

De Regescherm isch Pflichtprogramm for Wand’rer un Fußgänger.

De Newwel legt sich oim uf’s Gmüt un uf die Audoscheiwe,

mer sieht net wasdse jetzt in de Allee’e dreiwe.

Nauszus geht’s midm Johr un mit so manchem Lewe,

dem mir dann ’s ledschde G’loid zum Gottsagger naus gewe.

Koi Bläddle meh hengd an de Boim.

Dunkl werds im Aldershoim.

Des war’s widder for heit. Odder wie ’s de Udo Wolff von der bekannde deutsche Blues-Band „Das Dritte Ohr“ (http://www.das-dritte-ohr.info/index.html Motto: Wetterfester Blues mit deutschen Texten) am End von ihre Konzerde nach de ledschde Zugab ausdrückt: „Vielen Dank, tschüss und noch ein schönes Rest-Leben“!

In dem Sinn also Adschee bis zum nägschde mol

sagt

de Roland :-)

Schbuchde mache (Neereder Kompendium, Doil 14)

Oktober 30, 2007

Schbuchde mache„isch koi Kunscht. Des kann fascht jeder un alles. Wobei mer uf des „Könne“ net schtolz sei braucht, weil „Schbuchte mache„, des isch nix rechts. Wenn zum Beischbiel mol oins die Kränk hat un maudert (Neereder Kompendium, Doil 5), dann kanns bassiere dass mer zu em sagt „mach jetzt bloß koi Schbuchde„. Odder wenn’s im Winter morjeds als gfrore hat uns Audo net a’schbringe will, so dass mer letschendlich noch z’schbät ins Gschäft kommt, nort kammer zu seinere Entschuldichung sare: Mei Audo hat mol widder Schbuchde gmacht„. Also „Schbuchde mache“ des isch praktisch so ebbes ähnlichs wie „Schbirenzlen“ un hat mit „Schbucke“ gar nix zu duh. Weil, die Spucke, des isch bei uns de Schbauchzich, un des wär widder e anners Kapitel.

Un jetzt wille hoffe, dass dir am Samschdag koi Schbuchte machet un alle zu unserm Mundart-Owed ins Gemoindehaus kommet.

Adschee bis dort na
sagt eich
de Roland :-)

hannich (Neereder Kompendium, Doil 13)

Oktober 22, 2007

Um eich des Wörtle richdich erkläre zu könne, müsse mer uns erscht mitnanner e Schtück in die Neereder Vergangehoit zrückversetze. Domols, zu Zeide, bevor die erschde Flüchtling nach Neeret komme sin un ihre Tomade, de Babrika un de Knowlich mitbrocht hen, hat’s in Neeret –so isch’s von de Altvordere verzehlt worre- bloß zwoi Gewürze gewwe: Salz un koi Salz. Un wenn von dem erschde zuviel dren war in de Supp odder in de Hausmacher Worscht, dann hat mer gsagt „au, isch die awer hannich heit“.

Des „hannich“ besagt, dass die betreffende Schbeise schlicht un oifach versalze isch.

Awer des kann a sei positive Aschbekte hawwe. Zum oine kammer draus schließe, dass die Köchin frisch verliebt isch –was an un für sich a immer ebbes Schön’s isch- un zum annere gibt’s en rechde Dorscht, un der isch jo a net zu verachde, wammer gnunk zum Trinke hat.

Uf des na wille jetzt (wie verschbroche) grad noch e kloins Gedichtle her setze, e paar Verslen wo mer zu dem Thema ei’gfalle sin. Des isch so e richdiches Kabinett-Schtückle, un wenn der’s erscht oweds nach de Zehne agugget, isch’s sogar e Schbätlese unner dem Motto: „Es isch nicht gut, dass der Mensch allein sei, wenn er ebbes zu Trinke hat“

Wei’- Weishoide

Wer selwer Wei’ trinkt un Wasser predicht,

der isch for mich erledicht.

Wer awer Wei’ trinkt un mich ei’lade duht,

den finne gut.

Die beschde Gschbräche gebt’s mitunder

bei’me Gläsle Schbätburgunder.

Hen’der von dem dehoim noch e Kist’,

wisse der, was der mache müsst!!!

Adschee bis zum nägschde mol sagt

de Roland

(wo uf eier Ei’ladung wart’) :-)

pferschich un hennerschich (Neereder Kompendium, Doil 12)

Oktober 9, 2007

Heit gebts glei zwoi neie Wörtlen uf oimol im Kompendium, weil die a irgendwie zsamme ghöre: pferschich un hennerschich. Des hoißt soviel wie vorwärts und rückwärts.

En de Volksschul beim Lehrer Mengel domols hen mer als im Rechne (heit hoißts Mathematik) ’s kloine Oi-mol-oins (un schbäter a ’s große) pferschich un hennerschich ufsare müsse. Die Zeit isch mit de Schtoppuhr gmesse worre un jeder hat halt de Schnellscht sei welle. So hen mir mit de „Mengel-Lehre“ ’s Kopfrechne glernt. Des war glawich net die schlechtschd Methode. Des kommt mer als heit noch z’gut beim Eikaafe odder so, immer wammer halt ebbes im Kopf zsammezähle odder malnemme muss.

Die Wörtlen werre awer manchmol a imme annere Zsammehang verwendt: Wenn zum Beischbiel ebber schwer krank isch un sein Zuschdand sich immer meh verschlechderd, sage d Leit zu enanner: „Haschs scho ghört, de Dings, der macht a hennerschich, i glab do geht’s nauszus“ un „Pferschich“ kannsch als Neereder a zu ere bschdimmde Schdoiobschtsort sare, wo im hochdeutsche Raum als „Pfirsich“ bezoichend werd. Awer des bloß newebei.

 

So, des war’s widder für heit. Gugget, dass der net hennerschich machet un halded eich dapfer.

 

Adschee bis zum nägschde mol sagt eich

de Roland :-)

Kerwe (Neereder Kompendium, Doil 11)

August 15, 2007

Des isch oins von de wichdichschde Wörtlen für en echde Neereder. Immer am dritte Sonndag im Auguscht, bzw. um de dritte Sonndag rum, genauer: Von Freidag bis Mondag, feiere die Neereder ihre „Kerwe“ (hochdeutsch: Kirchweih). Un der Kerwe-Mondag isch sozusare de höchschde Feierdag in Neeret. Do gebts des berühmde Saueresse un oweds noch e imposandes un dementschbrechend agschdaundes Höhe-Feierwerk. So lang wie des Feierwerk abgebrennt werd, dehtsch theoreddisch sogar en Platz em Feschtzelt griege, awer bragdisch schtehsch jo doch drauße mit debei bei de Herd’, legsch de Kopf ens Gnick un machsch „aaah“ un „oooh“ un bisch schpontan un kollektiv begoischderd. Hinnerher griege die Feierwerker a immer ihren verdiente Abblaus bevor’s widder zrück geht ins Feschtzelt.

Ich heb vor oinicher Zeit üwer die Neereder Kerwe mol e Gedicht gschriwwe, ganz traditionell mit Endreim un so, weil jo die Kerwe a e traditionelles Fescht isch. Do unne dra könne ders lese. Viel Schbaß:

 

Kerwe-Sonndag in Neeret

In Neeret isch es Tradition,

vererbt vom Vadder uf de Sohn:

Am dritte Sonndag im Auguscht

ziegt Kerwe-Gfiehl dorch jede Bruscht.

Mer woiß gar net, wie werdsen oim,

es halt oim nix meh zrick dehoim.

Mer schbürt en innerlicher Drang

nach Feschtzelt, Brotworscht, Bier un Gsang.

Am Feschtplatz drauß beim Hallebad

isch alles gricht un schdeht parat

um oim den Sonndag zu versieße:

Mer kann mit Brobfergwehrlen schieße,

kann „Kettles“ fahre, bis oim schlecht isch

(was denne vorne dra oft gar net recht isch),

duht Audo-boxe, nemmt sich Lose,

griegt for zeh Mark drei Blaschdich-Rose.

Dann hoggt mer mit seim Kerwe-Geld

Grad middl nei ins Kerwe-Zelt.

Do dren isch’s laut, s isch nemmeh schee,

vom Nochber kannsch koi Wort verschteh

un trotzdem schwetzt der ohne Ruh

uf de nei wie uf e kranke Kuh.

Do helft bloß singe: „Heit isch heit“,

un „ein Prosit der Gemiedlichkeit“.

Mer hebt sein Krug en d Höh un lacht,

weil Gmiedlichkoit doch luschdich macht,

un a de Feschtwert hinne schdrahlt,

wemmer rundeweis sich Runde zahlt.

De Mare fordert a sei Recht,

ebbes zum Beiße wär net schlecht,

e Brotworscht, odder, a nix Dommes,

e Göcklerle un e Portion Pommes.

Wanns am Schönschde isch, nort sott mer geh

(un langsam duht de Arsch a weh

vom hogge uf de harde Bänk,

dasse s nägscht mol an e Kisse denk!).

So schiebt mer sich dann dorch die Masse

In de verschdopfde Kerwe-Gasse,

kaaft Zuggerschdange, Kerwebrocke,

trefft Leit wo koin Platz hen zum Hocke.

Mir Neereder duhn d Kerwe schätze,

denn oft duhsch do mit Mensche schwätze,

die sieht mer s ganze Johr sonscht net.

Net, dass mer se vermisse dät,

awer zum B’suche fehlt halt d Zeit.

Un iwers Johr ischs jo so weit,

dass mer sei Kerwe-Runde dreht

un sich gegeseidich frogt, wie’s geht.

Kommsch endlich hoim, mied un zerschlage,

schwörsch der, dass du in denne Dage

in Zukunft liewer duhsch verreise ….

Des glaab ich net, zerscht muschs beweise,

dass du als Neereder kannsch vergesse

die Kerwe un des Saueresse.

            Schließlich bisch noch net iwerm Berg,

            weil, morje kommt noch s Feierwerk.

Also, in dem Sinn. Halded d’ Ohre schdeif. Vielleicht sehe mer uns jo am Mondag owed beim Feierwerk.

Un bis dort na sagt eich de Roland

Adschee :-)

 


gaunsche (Neereder Kompendium, Doil 10)

August 7, 2007

„… vielleicht lasch jetzt emol den Schduhl uf seine vier Fieß schdeh un heersch uf, allfort so rum zu gaunsche“, hat als unser Mudder gsagt, wemmer noch de Schul beim Middagesse am Disch gsesse isch un weltvergesse midem Schduhl uf de Hinnerfieß her un na gschauglt isch. Uf hochdeitsch, wo mir im Gegesatz zu de Schwowe a könne, awer bloß koin Gebrauch devo mache, hoißt des „wippen“. Un aus dem Tonfall, wie des unser Mudder gsagt hat, haschs genau rausheere könne, was des for evendwelle Folge hawe könnt, wennd net ufheersch.

Awer gegaunscht hasch net bloß ufem Schduhl. Dodefor hats ufem Schbielplatz odder a em Hof von de Kinnerschul e Gaunsch gewe (hochdeutsch: „eine Wippe“). Do hat mer immer versucht, den annere, wo mitgegaunscht hat –den hasch braucht, des geht halt schlecht elloi- in de Luft verhungere zu lasse. Awer des isch bloß gange, wennd schwerer warsch. Im Gegesatz dodezu hasch uf ere Schaugl a elloi schaugle könne, wennd groß gnug warsch un dich selwer hasch aschugge könne.

So, un ich hoff, dir hogget jetzt alle aschdennich uf eierm Schduhl vorem Compjuder un gaunschet net allfort her un na.  :-)

Adschee sagt

de Roland

gotzich (Neereder Kompendium, Doil 9)

Juli 13, 2007

Heit hewe mol widder e ganz intressants Wörtle für eich ausgrawe. „Gotzich“, des isch ebbes, also, ähh, … wie soll mer des jetzt erkläre?

Ich glab, ich versuch’s mol mit eme Beischbiel: Zum Middagesse gebts Dampfnudle un alle hen se gwiggld un neiglangt wie d’ Holzmächer. Wo oweds dann de Vadder vom Gschäft hoim komme isch, hen sem doch tatsächlich noch oi oinziche Dampfnudel üwerich glasst. „Was“, hadder gsagt, „isch de alles? Oi gotziche Dampfnudel“!!

Un do hemmer dann des Wörtle. „Gotzich“ isch so ebbes wie de trauriche Rescht. Odder a de trauriche Afang, wenn zum Beischbiel bei unserm nägschde Mundart-Owed bloß oi gotziche Kart im Vorverkauf weg geh dät. Awer des welle mer net hoffe.

Hoffe mer liewer, dass des Wedder morje für unser Kaschdanie-Lesung schee bleibt un dass zum Schluss von dem Owed vielleicht bloß noch oi gotzichs Wärschtle üwerich bleibt (for mich!!!)

Also dann, bis morje owed, un for die wo koi Zeit hen (selwer schuld!!!) bis zum nägschde mol sagt eich

de Roland :-)